ಜಗದಗಲ ಹಣೆಬಡೆದ
ಹಿತ್ತಾಳೆ ಮೊಗದೊಡೆಯ
ಮುಚ್ಚುಕಂಗಳ ಸಂತ
ನಿರ್ಲಿಪ್ತ ಜಂಗಮನೆ

ಧ್ಯಾನಸ್ತ ಅಲ್ಲಮನೆ?

ಪ್ರಶಾಂತ
ಅಭಯಂಕರ
ಶಿವನೆ?

ಹಣೆಗಣ್ಣಲ್ಲ
ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕಿಂಡಿ
ಹಣೆಯ ಛೇದಿಸಿ
ಯಜ್ಞಕುಂಡವ ಹೂಡಿ
ಬೆಳಕ ಸೂಸುವ
ಅಘೋರಿಯೆ
ಮಹಾ ಮಹಿಮನೆ

ಈ ಫ಼ೋಟೊ ಯಾವುದೋ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಂಚಾರಿ ಫ಼ೋನಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೋ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ಏನೆಂದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಏನೋ ಮಾಡಲು ಹೋದಾಗ ಆನುಷಂಗಿಕವಾಗಿ ಸೆರೆಯಾಗಿರಲಿಕ್ಕೆ ಸಾಕು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ನನಗ ಏನೇನೋ ಅನ್ನಿಸಿತ್ತು. ಅದು ಈ ಪದ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತ್ತು. ಬಹಳ ಮೊದಲೊಮ್ಮೆ ಈ ಬ್ಲಾಗಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹಾಕಿದ್ದೆ. ಯಾಕೋ ಇದು ನೆನಪಾಗಿದ್ದಕ್ಕೂ ನನಗೆ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಬರೆಯುವ ಲಹರಿಯಿಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೂ, ಒಟ್ಟು ಇದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಬಹಳ ದಿನದಿಂದ ಏನೂ ಬರೆದೇ ಇಲ್ಲ. ತಂಗಳಿನ ಈ ತುಣುಕುಗಳಾದರೂ ಸರಿಯೇ.

ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ
ನೆನಪು ಕನಸುಗಳ
ಕಲಸುಮೇಲೋಗರದಲಿ
ವಾಸ್ತವ ಕರಗುತ್ತದೆ
***

ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ನೋಡಿ ವಿಸ್ಮಯಪಡುತ್ತೇನೆ
ನೀರಹನಿಯೊಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನೇ
ಒಡೆಯುವ ಬಗೆಯೆಂತು!
ನಿನ್ನ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ
ನಿನ್ನ ಕಣ್ಹನಿ ನನ್ನ
ಜೀವವ ಕೆದರಿ ನಿರ್ವರ್ಣ
ಮಾಡುವ ಬಗೆಯ ಅರಿವಾಗಿ
ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಅದ್ಭುತವ ಮರೆಮಾಚುತ್ತದೆ.
***

ನಿರುಮ್ಮಳ ನಿದ್ದೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಕನಸು ಕಂಡೆ
ಅಥವಾ ಬಹಳ ಮಾಡಿ
ನಿರುಮ್ಮಳ ಕನಸಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ನಿದ್ದೆ ಕಂಡೆ
ವಾಸ್ತವ ಎಚ್ಚರ ಮಾಡಿತು.
ಗೊಂದಲ ಮಾತಾಡತೊಡಗಿತು.
***

ಚೈತನ್ಯ ಧನವಾಗಿ ಬದಲುವ ಈ
ಸ್ಥಾವರದ ಬಳಿ ಕೂತಿದ್ದೇನೆ.
ನನ್ನ ಉರಿ ಹಂಬಲಗಳ ಹೊಗೆ
ರಸ್ತೆಯ ಮುಸುಕುವ ಅವಿರತ ಕರಿ
ಕಂಬಳಿಯ ಎರಗುತ್ತದೆ.
ನೆನಪುಗಳ ಆವಾಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ
ನಿಶ್ವಾಸಗಳ ಮೂಲಕ ನೆಯ್ಯುತ್ತೇನೆ
ಕಂಬಳಿಯ ತಳಕ್ಕೂ ಒಯ್ಯುತ್ತೇನೆ
ಅಚಾನಕ್ಕಿನ ಟ್ರಕ್ಕಿನ ತುಳಿತಕ್ಕೆ
ಸಿಲುಕಿ ಹಿಪ್ಪೆಯಾಗಲೆಂದು ಕಾಯುತ್ತೇನೆ.
ಅದೃಶ್ಯ ಸೋಸಕವೊಂದು ಬಲಿಷ್ಠ
ಎದುರಾಳಿಯಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತದೆ,
ನೆನಪುಗಳ ನೆಯ್ದು ಹಂಬಲಗಳಾಗಿಸುತ್ತದೆ
ಶ್ವಾಸದ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ
ನನ್ನೊಳಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಸ್ಥಾವರದತ್ತ ನೋಡುತ್ತ ಶೋಕಿಸುತ್ತೇನೆ
ಮನಗಾಣುತ್ತೇನೆಯೆ?
ಇದೊಂದು ವಿಷವರ್ತುಳವೆಂದು
ಅಥವಾ
ಮತ್ತೂ ಆಶಿಸುತ್ತೇನೆಯೆ?
***

ಹಸಿ ನೆನಪುಗಳು ಒಣಗುವುದಿಲ್ಲ
ಒಣಗಿಸುವುದನ್ನು ಒಣಗಿಸುತ್ತವೆ
ಮೋರಿಯನ್ನು ಸೋರಿಸುತ್ತವೆ
ಕವಿಯನ್ನು ರಮಿಸುವ ಸೋಗು ಹಾಕುತ್ತವೆ.

ಹಂಬಲಗಳೇ ಮೇಲು
ಸದಾಕಾಲ ಉರಿಯುತ್ತವೆ
ನೆನಪುಗಳನ್ನೂ ಸುಡುತ್ತವೇನೋ
ಆದರೆ ಅವನ್ನು ನಂದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ
ಅಥವಾ ಆಗಿಂದಾಗ ಉರಿದು ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಬಾ. ಕೂತುಕೊಳ್ಳು. ನೀನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನೋ, ಧರ್ಮವನ್ನೋ, ಭಾಷೆಯನ್ನೋ, ಅಥವಾ ಮತ್ತೇನೇ ಇರಲಿ. ಬಾ. ಮಾತಾಡೋಣ. ಅಲ್ಲ, ಈ ದಿನ ನಾನು ಮಾತಾಡುತ್ತೇನೆ, ನೀನು ಕೇಳು; ನಿನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ, ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ನಿನ್ನ ದನಿ ಜೋರು, ಕೆಲಸಗಳೂ ಎದ್ದುಕಾಣುವಂಥವು. ನನ್ನಲ್ಲಿ ಆ ಕುವ್ವತ್ತಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಸಣ್ಣದನಿಯನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೇಳು.

ಒಂದಷ್ಟು ಮೂಲಭೂತ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಸಲ ಹೇಳಿದರೂ ನಾನು ದಣಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ನಿನಗೆ ತಿಳಿಯುವ ತನಕ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಮನುಷ್ಯ ಎಂಬ ಜೀವಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಸ್ವತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಿರಪೇಕ್ಷವಾದುದು. It is absolute. ಅನ್ನಿಸಿದ್ದನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ; ಅನ್ನಿಸಿದಂತೆ ಮಾಡುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ; ನಮಗೊಪ್ಪುವ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು, ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ಬದುಕುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ಕುಟುಂಬ, ಗುಂಪು, ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ, ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ರಾಜ್ಯ, ದೇಶ ಮೊದಲಾದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡೂ ತಾನು ತಾನೇ ಆಗಿರುವ ಮನುಷ್ಯನ ಮೂಲಭೂತ, ನಿರಪೇಕ್ಷ, ಪವಿತ್ರ, ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗದ, ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗದ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ.

ಇಷ್ಟಕ್ಕೂ ಯಾತಕ್ಕಾಗಿ ನಿನಗೆ ಇಂಥ ಸಣ್ಣತನ? ನೀನು ಎಷ್ಟು ಅಗಾಧವೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯಾದರೂ ನಿನಗಿದೆಯೇ? ನಿನ್ನ ನಶ್ವರ ಶರೀರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಬಿಲಿಯನ್ನು ಅಣುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಬಿಲಿಯನ್ನು ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ತಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆಂದು ಗೊತ್ತೇ ನಿನಗೆ? ನೀನು ೭೦-೮೦ ವರ್ಷ ಬದುಕಬಹುದು; ಆದರೆ ಅವು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ ಅಮರ! ಇದರ ಅರ್ಥ ಗೊತ್ತೇ? ನಿನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಅಣುಗಳೆಲ್ಲ ಎಲ್ಲ ಕಾಲಗಳಲ್ಲೂ, ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ, ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಲ್ಲೂ ವಾಸವಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಕೊನೆಗೆ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಬಂದಿವೆ. ಬಹಳ ಮಾಡಿ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಜೂಲಿಯಸ್ ಸೀಸರ್‌ನ ಬಿಲಿಯನ್ ಅಣುಗಳಿವೆ; ಅಕ್ಬರನವು ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಲಿಯನ್; ಕಾಳಿದಾಸನವು; ಎಲಿಜಬೆತ್‍ಳವು; ಹಿಟ್ಲರನವು; ಬುದ್ಧನವು; ಶಂಕರನವು; ಮೊಹಮ್ಮದನವು; ಎಲ್ಲ ಕೂಡಿ ನೀನಾಗಿದ್ದೀ. ನೀನು ಇಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದೊಂದು ಉಸಿರಲ್ಲೂ ಅವರೆಲ್ಲರ, ಎಲ್ಲದರ ಕಣಗಳಿರಬಹುದು. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಗ್ಯೂ, ನಿನಗೆ ನಿನ್ನ ಸಣ್ಣ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಎಷ್ಟೊಂದು ಭರವಸೆ!

ಮತ್ತಿನ್ನು, ಆ ಸಂಕುಚಿತತೆಯನ್ನೇ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಅದೆಷ್ಟು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಸಾಧಿಸಬಯಸುವ ದೊಡ್ಡಸ್ತನ! ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೆನ್ನುವುದು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ದದೆಂದು ಗೊತ್ತಿದೆಯೇ? ಆ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಗಮನವಿಟ್ಟು ಯೋಚಿಸಿದರೆ ನಿನಗೆ ನಿನ್ನ ಕ್ಷುದ್ರತೆಯ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. On a cosmic scale you are no more than the resultant of a series of random events. ನೀನು ಈ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಈ ಜಾತಿ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಸಂಗತಿ. ಆದರೂ ಎಲ್ಲವೂ ಪೂರ್ವನಿರ್ಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದಂತೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಗೊತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮಾತಾಡುತ್ತೀ. ಅವುಗಳ ಸಲುವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತೀ, ಸಾಯುತ್ತೀ.

ಮಿಲಿಯನ್ನುಗಟ್ಟಲೇ ವರ್ಷ ಹಿಂದೆ ಹುಟ್ಟಿದ ನಮ್ಮ ಜಗತ್ತು ವಿಕಸಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ನಮೂನೆಯ ಜೀವಜಂತುಗಳು ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿವೆ. ಅದು ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುವಂಥದ್ದು. ಈ ವಿಕಾಸದ ಪಥದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೊಂಡಿ ಮನುಷ್ಯನದು. ಉಳಿದೆಲ್ಲದರಂತೆ. ಹುಟ್ಟು, ಸಾವು, ವಿಕಾಸ ಇವು ಜೀವ ಸಂಕುಲಕ್ಕಷ್ಟೆ ಅಲ್ಲ: ಸಮಾಜ, ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮ, ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ. ಹತ್ತಾರು ಶತಕಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು, ಕಂಡುಕೊಂಡು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಲು ಸಾವಿರಾರು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಮುಡಿಪಿಡುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದು ತೀರ ಕಡಿಮೆ; ತಿಳಿಯದಿರುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು. ನಿನಗೊಬ್ಬನಿಗೇ ಎಲ್ಲ ಸತ್ಯಗಳ ದರ್ಶನವಾಗಿದೆ ಅಲ್ಲವೇ?

ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳು. ನೀನು ಎಷ್ಟೇ ಅಬ್ಬರಿಸು. ತಿಪ್ಪರಲಾಗ ಹೊಡಿ. ಯಾವುದನ್ನೂ ನಿನ್ನ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸಮಾಜಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೋ ಯಾವ ಯಾವ ಕಾರಣಗಳಿಗೋ ಹುಟ್ಟಿವೆ, ಯಾವುದೇ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಬೆಳೆದಿವೆ, ವಿಕಸಿತಗೊಂಡಿವೆ. ಕೆಲವು ನಶಿಸಿಯೂ ಹೋಗಿವೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜೀವ ಪ್ರಕಾರಗಳೇ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿರ್ನಾಮವಾಗಿ ಹೋಗಿವೆಯಂತೆ. ಇನ್ನು ಇವೆಲ್ಲ ಯಾವ ಲೆಕ್ಕ. ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಕಾಲ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳಿದ ದೈತ್ಯ ಡೈನೋಸಾರ್‌ಗಳೇ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ನಶಿಸಿ ಹೋದವು. ಇನ್ನು ಮನುಷ್ಯನಾದರೂ ಏನು? ನಾನೇನು? ನೀನೇನು? ಎಲ್ಲವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದುಕೊಂಡಿರುವ ನಿನ್ನ ಅಹಂಭಾವ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ.

ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತು ತಿಳಿದುಕೋ. ಧರ್ಮ, ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಚಾರ, ಸಿದ್ಧಾಂತ — ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಸಲುವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿಕೊಂಡ, ಬೆಳೆಸಿದ, ವಿಕಾಸವಾಗಲು ಅನುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ. ಇದರರ್ಥ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯನ ಅಂಕೆಯಿದೆ ಎಂದಲ್ಲ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳದೇ ಆದ ಸಂಕೀರ್‍ಣ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದೆ. ಎಷ್ಟೊಂದು ಭಾಷೆಗಳು, ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು, ಆಚಾರ-ವಿಚಾರಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು! ಅದೆಷ್ಟು ವಿವಿಧತೆ. ಅದೆಂಥ ಕ್ರೋಢೀಕೃತ ಸೃಜನಶೀಲ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬಹುದು! ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡಿ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಕೌತುಕ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಅದು ಹೇಗೆ ದ್ವೇಷ ತಿರಸ್ಕಾರ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ? ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಭಾಷೆ, ಧರ್ಮ, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಆಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಿನ್ನವೂ ಇವೆ ಅಷ್ಟೆ. ವಿಶೇಷವಿಲ್ಲ. ಅದು ಹೇಗೆ ನಿನ್ನದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗುತ್ತದೆ? ಅದು ಹೇಗೆ ಕೇವಲ ನಿನ್ನದನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿನಗೆ ಪ್ರೀತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ? ಅದು ಹೇಗೆ ನಿನ್ನಗೊಬ್ಬನಿಗೇ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ, ಯಾವುದು ಸರಿ, ಯಾವುದು ತಪ್ಪು; ಯಾವುದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಯಾವುದು ಸ್ವೇಚ್ಛೆ; ಯಾವುದು ಮಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದು, ಯಾವುದು ಮಿತಿಮೀರಿದ್ದು? ನಿನಗೆ ಹೇಗೆ ಗೊತ್ತು ಯಾವುದು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಯಾವುದು ಅಲ್ಲ? ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಿಕಸಿಸಿರುವ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ, ಅವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಭ್ರಮಿಸಿರುವ ನಿನಗೆ ಎಂಥಾ ಸೊಕ್ಕಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ!

ನಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ನೀನೇ ಇಟ್ಟುಕೋ. ಅದು ನನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲ. ನನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೆಂದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ್ದು, ಮುಕ್ತತೆಯದು, ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸಂಗತಿಗಳ ಬಗೆಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆಯದ್ದು, ಪ್ರೀತಿಯದ್ದು, ಗೌರವದ್ದು, ವಿನಯದ್ದು. ನನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಸತ್ಕರಿಸುವಂಥದ್ದು — ದ್ವೇಷ ಕಾರುವಂಥದ್ದಲ್ಲ, ಧ್ವಂಸ ಮಾಡುವಂಥದ್ದಲ್ಲ. ನನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಗೌರವದಿಂದ, ಸಹನೆಯಿಂದ ಕಾಣುವಂಥದ್ದು — ಭಿನ್ನ ಆಚಾರ, ವಿಚಾರ, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಏನೇ ಇರಲಿ. ನಿನ್ನದನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುತ್ತೇನೆ, ಸಹನೆಯಿಂದ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಅಟ್ಟಹಾಸ ಬಿಟ್ಟರೆ.

ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ. ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ನನ್ನ ಜೊತೆ ಮಾತಾಡಲು ನಿನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನೀಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಿನಗೆ ಬಾಂಬು ಸ್ಫೋಟಿಸುವುದು, ಅತ್ಯಾಚಾರವೆಸಗುವುದು, ಸದೆಬಡಿಯುವುದು ಇದಷ್ಟೇ ಸಾಧ್ಯ. ಕೇಳು. ಭೂಕಂಪ, ಉಲ್ಕಾಪಾತ, ಸುನಾಮಿ ಮೊದಲಾದ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅನಾಹುತಗಳನ್ನೇ ತಾಳಿಕೊಂಡು ಜಗತ್ತು ಪುಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಒಂದಷ್ಟು ಜನ ಅಮಾಯಕರಿಗೆ ಹೊಡೆದರೆ ನಾವು ’ಪಾಠ ಕಲಿತು’ ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಕೇಳುತ್ತೇವೆಯೇ? ನೀನು ಇನ್ನೊಂದಷ್ಟು ಬಾಂಬುಗಳನ್ನು ಹಾಕಬಹುದು, ಇನ್ನೊಂದಷ್ಟು ತಲೆ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಂಗಸರನ್ನು ಮಾಲ್‍ಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಹಚ್ಚೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಹೊಡೆಸಬಹುದು, ಪಬ್ಬುಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಧಾಂಧಲೆ ಎಬ್ಬಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಯಾವುದೂ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ’ಸಂಸ್ಕೃತಿ’, ’ಆಚಾರ’, ’ಭಾಷೆ’, ’ಧರ್ಮ’ಗಳನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದು ಕಾಪಿಡಲು ನಿನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಿಕ್ಟರ್ ಹ್ಯುಗೋ ಹೇಳಿದಂತೆ, “An invasion of armies can be resisted, but not an idea whose time has come.” ಅಂತೆಯೇ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಹನೆ, ಪ್ರೀತಿ, ಸಹಬಾಳ್ವೆ — ಇವು ಕಾಲಾತೀತ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳು. ಇವನ್ನು ನೀನು ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾರೆ.

ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭ ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ದಾರಿ ಯಾವುದು?

1. ನಮ್ಮ ಸಂಕುಚಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಅನುಮತಿಯಿರುವಂಥ ನಡವಳಿಕೆಗಳ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು.
2. ಕಂಡಕಂಡಲ್ಲಿ, ಕಂಡಕಂಡವರೆದುರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸಾರುವುದು. ಅದೇ ಮೂಲಭೂತ ಸತ್ಯವೆಂದು ಅಬ್ಬರಿಸುವುದು.
3. ಆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದುದನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಮಾಡಿದರೆ ಅಪಚಾರವಾಯಿತೆಂದು ಹುಯಿಲಿಡುವುದು. ಹೋಗಿ ಅಂಥವರನ್ನು ಸದೆಬಡೆಯುವುದು.
4. ನಂತರ ತಾವು ಮಾಡಿದ್ದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಸಾರುವುದು. ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಹೊಣೆ/ಶ್ರೇಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಪಾಪಿಸುವುದು.

ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ, ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ, ಸಿದ್ಧಾಂತ ಹೀಗೆ ಮತ್ತೇನು ಬೇಕಾದರೂ ಹಾಕಿ ಓದಿಕೊಳ್ಳಿ.

ಅನೇಕ ಸಲ ಒಂದು ಕಲಾಕೃತಿಯ ಮಹತ್ವ ತನ್ನಿಂದ ತಾನೇ ಎದ್ದು ಕಾಣದೆ, ಅದರ ವಿಮರ್ಶೆ/ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಸಾಕಷ್ಟು ಸಲ ರೂಪಾಂತರ/ಅಳವಡಿಕೆಗಳೂ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಧಾರಣ ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಅಥವಾ ಅಳವಡಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹತ್ವದ್ದೆಂದು ತೋರುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು, ಆದರೆ ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವುದು ಕೊಪ್ಪೋಲಾನ ಗಾಡ್‍ಫ಼ಾದರ್ ಸಿನೆಮಾ. ಮಾರಿಯೋ ಪುಝೋನ ಸಾಧಾರಣ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ತೊಗೊಂಡು (ನಾನು ಅದನ್ನು ಓದಿಲ್ಲ, ಕೇಳಿ ಗೊತ್ತಷ್ಟೆ) ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ಕೊಪ್ಪೋಲಾ ತಯಾರಿಸಿದ. ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಇವೆ. ಆದರೆ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಅವುಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ.

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಫಾಲ್ತೂ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಯಾಕೆ ಆಡಿದೆ ಎಂದರೆ… ಕೆಳಗಿನ ಪೇಂಟಿಂಗ್ ನೋಡಿ. ಅಂಥ ವಿಶೇಷ ಪೇಂಟಿಂಗ್ ಏನಲ್ಲ. ಟಾಯಮ್‍ಪಾಸ್ ಆಗದಿದ್ದಾಗ ಎಸ್ ತನ್ನ ಲ್ಯಾಪ್‍ಟಾಪಿನಲ್ಲಿ ಇಂಥವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ.

ಹೀಗೇ ಏನೋ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಇದು ಕಾಣಿಸಿತು. ನಾನೆಂದುಕೊಂಡೆ – ಪರವಾಗಿಲ್ಲ. ಏನೋ ಸ್ವಲ್ಪ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. (ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ/ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ) ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಬಂಧಿಯಾಗಿರುವ ಹುಡುಗಿ. ತನ್ನ ನರ್ತನದ ಮೂಲಕ, ತನ್ನ ವಿಶೇಷವಾದ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ನರ್ತನದ ಭಂಗಿಯೊಂದರಿಂದ ಅದೇ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆ ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಬಹಳ ಮಾಡಿ, ಅವಳು ಈ ಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು ತೊಡೆದು ಹೊರಬರುತ್ತಾಳೆ. ಅಥವಾ, ಹೀಗೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದೇ? ಅವಳ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಗೋಡೆ ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟಿದೆ ನಿಜ. ಆದರೆ ಅದು ಅವಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಅವಕಾಶ ಅಲ್ಪ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಹೋರ್‍ಆಟದ ನಂತರವೂ. ಅಂದರೆ, ಅವಳು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಬರಲು ಎಂದೂ ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲವೆ?

ಈವತ್ತು ಎಸ್ ತಾನು ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮೇಲಿನದು ಬಂದ ಕೂಡಲೆ ನಾನು, ’ಹಾಂ, ಇದು ಪರವಾಗಿಲ್ಲ. ಏನೋ ಸ್ವಲ್ಪ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.’ ಎಂದೆ. ಅವಳಿಗೆ ಕೇಳಿಸಿತೋ ಇಲ್ಲವೋ, ’ಈ ಚಿತ್ರ ಸರಿಯಾಗಿ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್ ಪೇಂಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಏನೋ ಬಗ್ ಇದೆ.’ ಎಂದಳು. ನಾನು ಅದೇನು ಬಗ್ ಅದು ಎಂದು ಕೇಳಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವಳು, ’ಏನೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಫಿಲ್ ಕಲರ್ ಸರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಹೀಗೆ ಎತ್ತಕೆತ್ತರೆ ಫಿಲ್ ಆಗಿದೆ.’ ಎಂದಳು. ಅಂದರೆ ನಾನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಗೋಡೆ, ಬಂಧನ, ಮಹಿಳಾ ವಿಮುಕ್ತಿ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವ್ಯಾವುವೂ ಅಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರಿನ ಒಂದು ಅಮಾಯಕ ದೋಷವಾಗಿತ್ತು! ಆದರೂ ನಾನು ಬಿಡದೆ ನನ್ನ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವಳೆಂದಳು, ’ನಾನು ಹೀಗೆಲ್ಲ ಯೋಚಿಸಿಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಒಂದು ಕೆಲಸ ಮಾಡ್ತೀನಿ. ನಾನು ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಇಂಟರ್‌ಪ್ರೆಟ್ ಮಾಡುವಂತೆ ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ!’

ಬಾಂಬೆಯ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಕುರಿತು ಮತ್ತೊಂದೆರಡು ಪೋಸ್ಟುಗಳನ್ನು ಅರೆಬರೆ ಬರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಅವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಬ್ಲಾಗಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕುವ ಉತ್ಸಾಹವಿಲ್ಲ. ಈಗಾಗಲೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಜನ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವರು ಕೆಲ ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನೂ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ಹೇಳುವುದು ಇಷ್ಟೇ. ನಾವು ಬ್ಲಾಗಿಗರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದವರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸವಲತ್ತುಗಳುಳ್ಳವರು. ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಎಂದೇ ಅಥವಾ ಎಂದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಇದು ಮಾಹಿತಿ ಯುಗ. ಈ ನುಡಿ ಸವಕಲೆಂದು ತೋರಿದರೂ ಅದು ನಿಜವೆನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. Information is power. ನಮಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುವುದು ಸುಲಭ ಸಾಧ್ಯ. ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಹಿತಿ ಹರಡುವುದೂ. ವಾಡಿಕೆಯ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ, ಇದೆಲ್ಲ ಒಂದೇ ಕ್ಲಿಕ್ಕಿನ ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಂಥ ಪ್ರಬಲ ಮಾಧ್ಯಮದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಅನೇಕ. ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹರಡುವುದು ಎಷ್ಟು ಸುಲಭವೋ, ಅಷ್ಟೇ ಸುಲಭ ಗುಲ್ಲುಗಳನ್ನು, ತಪ್ಪು/ಉದ್ರೇಕಕಾರಿ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಹರಡುವುದು. ನಮ್ಮ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರಭುದ್ದತೆಯಿಂದ ಬಳಸೋಣ.

ಕಳೆದ ೧೨-೧೮ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಸ್ಫೋಟಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಎಲ್ಲೋ ಒಮ್ಮೆ ಓದಿದ್ದಂತೆ, ಪ್ರತಿ ೬ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ತಪ್ಪದೇ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಾಂಬುಗಳು ಸಿಡಿಯುತ್ತಿವೆ, ಜೀವಗಳು ಹೋಗುತ್ತಿವೆ. ನಾನು ದೂರದಲ್ಲಿರುವುದು ಹತಾಶೆಯ ಭಾವವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರತಿ ಸಲವೂ. ಆದರೆ ಮೊನ್ನೆ ೨೬ನೇ ತಾರೀಖು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ (ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ) ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾವ ಹಿಂದೆಂದಿನದಕ್ಕಿಂತ ತುಂಬ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಕೃತ್ಯಗಳು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ದಿನಚರಿಯ ಅಂಗವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಸಲದ್ದು ಕೊಟ್ಟ ಆಘಾತ ಮಾತ್ರ ಎಣೆಯಿಲ್ಲದ್ದು. ನಮ್ಮ ಮನೆ, ಊರು, ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಮಂದಿ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತ, ನೋಡುತ್ತ ಕಂಗಾಲಾಗಿ ಕೂತಿದ್ದೆ. ಬಾಂಬೆಯಂಥ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ನಗರವನ್ನು ಒಂದಷ್ಟು ಅಮಾನುಷ ಯುವಕರು ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅಟ್ಟಹಾಸಗೈಯುತ್ತಿದ್ದ ದೃಶ್ಯಗಳು ನಂಬಲಸಾಧ್ಯವಾದುವಾಗಿದ್ದುವು. ಲ್ಯಾಬ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮುಂದೆ ಕೂತು ನೋಡನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ೪ ಸಾವು ಎಂಬುದು ೮೦ ಸಾವು ಎಂದು ಬದಲಾಗಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡು, ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಇದು ಮುಗಿದರೆ ಸಾಕು ಎಂದು ಕೈಚೆಲ್ಲಿದ್ದೆ.

ಈ mayhem ಇಷ್ಟು ಬೇಗ ಮುಗಿಯುವಂಥದ್ದಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದು ನನಗೆ ಉಂಟಾದ ಭಾವನೆ ದುಃಖದ್ದಲ್ಲ, ತಡೆಯಲಾರದಂಥ ಆಕ್ರೋಶದ್ದು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬಾಂಬುಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಸಿಡಿಸುವುದು ಒಂದು ಸ್ತರದ್ದು; ಆದರೆ ಇದು ಅದಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ. ಒಂದು ಊರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಾರೋಷವಾಗಿ ನುಸುಳಿ, ಆ ಊರಿನ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಪ್ರತೀಕಗಳ ಮೇಲೂ, ಸಮೃದ್ಧಿಯ ದ್ಯೋತಕಗಳ ಮೇಲೂ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸುವುದು; ಉಚ್ಚ ದರ್ಜೆಯ ಪೋಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಜರಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕೊಲ್ಲುವುದು; ಯಾವುದೇ ಅಳುಕಿಲ್ಲದೆ ಬೀದಿಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದಾಡಿ ಎಕೆ-೪೭ಗಳಿಂದ ಮನಬಂದಂತೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವುದು; ಇವುಗಳ ರೀತಿಯೇ ಬೇರೆ. ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಕೃತ್ಯವೊಂದು — ಅದರ ರೀತಿ ಏನೇ ಇರಲಿ — ಹೀನವೇ. ಆದರೆ ಇದು ನಮ್ಮ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಹನೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದ್ದು.

ಸುದ್ದಿ ನೋಡುತ್ತ ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಕಳೆದಿತ್ತೋ ಏನೋ. ನಂತರ ಮನೆಮಂದಿಗೆ ಫೋನು ಮಾಡಿದರೆ ಅವರೆಲ್ಲ ಇನ್ನೂ ಬೆಳಗಿನ ಸವಿನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಯಾರಿಗೂ ಈ ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಅರಿವೇ ಇಲ್ಲ! ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ ಅವರಾದರೂ ಇಂಥದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿಲ್ಲವಲ್ಲ ಎಂದು ನೆಮ್ಮದಿಪಡಲೋ, ಇಂಥ ನಿಶ್ಚಿಂತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲವೇ ಇದೆಲ್ಲ ಆಗುವುದು ಎಂದು ಗಾಬರಿಪಡಲೋ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿರುವ ನನ್ನ ಕಾಕಾನ ಮಗನಿಗೆ ಫೋನು ಮಾಡಿ ಏನೂ ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲವೆಂದು ಖಾತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆ. ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬೇರೆ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಬಗೆಗೂ ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಈ ದಾಳಿಗಳು ನಡೆದ ಜಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೂ, ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳು ಬಿಚ್ಚಿಬಿಟ್ಟ ಸೊಕ್ಕಿದ ಗೂಳಿಗಳಂತೆ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಓಡಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಏನು ಖಾತರಿ?

ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ವಿಚಾರವೊಂದೇ. This is hopeless. This is just hopeless. I felt humiliated. Enraged. Never before had I felt so violated. ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೇ ಲೈವ್ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ-ಪ್ರತಿದಾಳಿಗಳು. ಮೂರ್ಖ ಮೀಡಿಯಾದ ಮೂರ್ಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು. ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ತಾಜ್. ಅಸಂಭಾವ್ಯ ದೃಶ್ಯಗಳು. It was surreal. ಕೆಟ್ಟ ಕನಸಿನಂತೆ.
***

ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು. ನಿಶ್ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿಬರುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ಯಾರೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸದಿರುವಂಥ, ಸಂಶಯದಿಂದ ನೋಡದಿರುವಂಥ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ಬದುಕುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ಈ ಕೃತ್ಯ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬದಲಿಸಲಿದೆ. ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಒಳ್ಳೆಯದಕ್ಕಾಗಿಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಮಯ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.

ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲೂ ಇರಲೇಬೇಕಾದ ಮೂಲಭೂತ ಸ್ವತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಯೋಚಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ಬದುಕುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ಮನುಷ್ಯನ ಉನ್ನತಿಗೆ ಕಾರಣೀಭೂತವಾದದ್ದೇ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. The freedom to create and develop ideas. ಕಳೆದ ಎಷ್ಟೋ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಗಳ ನಡುವೆ ಹಗ್ಗಜಗ್ಗಾಟ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಹೀಗೆ ಇರಬಾರದಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಿರಪೇಕ್ಷವಾದುದಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಭದ್ರತೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದ್ದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹರಣದ ಮೂಲಕವಲ್ಲ. ಅದು ಬೇರೆಯದೇ ಸಮಸ್ಯೆ. ಆ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಉತ್ತರ ಗೊತ್ತಿದೆಯೆಂದೋ, ಅಥವಾ ಅದರ ನಿವಾರಣೆ ಸುಲಭಸಾಧ್ಯವೆಂದೋ ಹೇಳುವ ಹುಂಬತನಕ್ಕೆ ನಾನು ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಹರಣ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸುವ ಭದ್ರತೆ ನಿಜವಾದ ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲ. It’s an illusion.

ಈಹೊತ್ತು ಮಾಲ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಗಿಬರುವಾಗಲೆಲ್ಲ ನನ್ನನ್ನು, ನನ್ನ ಚೀಲವನ್ನೂ ನನ್ನ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ತಪಾಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಥರದ್ದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಅಟ್ಟಹಾಸದಿಂದ ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಭದ್ರತೆಯ ನೆವದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹರಣ. ನಮಗೆ ಬೇಕಾಗಿಯೋ ಬೇಡಾಗಿಯೋ ಈ ಹಗ್ಗಜಗ್ಗಾಟದಲ್ಲಿ ನಾವೆಲ್ಲ ಭಾಗಿಗಳಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ಮಾಡಿ ಇದು ಅನಿವಾರ್ಯವೇನೋ. ಏಕೆಂದರೆ ಸದ್ಯಕ್ಕಂತೂ ಬೇರೆ ಹಾದಿಗಳು ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಹುಡುಕುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಕಡಿಮೆಯೇ ಎನ್ನುವುದು ಬೇರೆ ಮಾತು. ಇರಲಿ.

ಹೀಗಿದ್ದಾಗ, ಇಂಥ ಒಂದು ದಿನದಂದು ಉಳಿದ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರೆದುರಿಗೂ ಒಂದೇ ಹಾದಿಯಿದೆ. ವಿವೇಕವುಳ್ಳ ಆಶ್ರಯ ಅದೊಂದೇ. ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹರಡುವುದು. ವಿಚಾರಗಳ ಮೂಲಕ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ, ಸೄಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ.
ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿದರೆ, ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನಿರಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ಸೀಮಿತ ದೇಶ-ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರೋಣ. ಭಯ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತದಿರೋಣ. ಭಾಷೆ, ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ — ಇವೆಲ್ಲವು ಮನುಷ್ಯನಿಗಾಗಿ ವಿಕಾಸವಾದಂಥವು, ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಬೇಕುಗಳ ಪೂರೈಕೆಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಂಥವು. ಅವು ನಮ್ಮ ಸಲುವಾಗಿ ಇವೆಯೇ ಹೊರತು ನಾವು ಅವುಗಳ ಸಲುವಾಗಿಯಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅವುಗಳ ಸಲುವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇವೆ, ಸಾಯುತ್ತೇವೆ. ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯವರಿಗೆ ನಾವು ಎಂಥ ಮೂರ್ಖರೆಂದು ತಿಳಿಸಿ, ಅವರು ಈ ಮೂರ್ಖತನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳೋಣ.

It may sound all too lofty, but freedom is a lofty thing! ಇಂಥ ಒಂದು ದಿನದಂದು ನಮಗಿರುವ ಆಸರೆ ಅದೊಂದೇ.

ನನ್ನ ಜೀಮೇಲ್‍ನ ಅಂಚೆಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದೆ. ಏನೋ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ’ಧ್ರುಪದ’ ಶಬ್ದವುಳ್ಳ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಆದೇಶ ಕೊಟ್ಟೆ. ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ತುಂಬಾ ಹಳೆಯ ಪತ್ರವೊಂದು ಸಿಕ್ಕಿತು. ಇದು ೨೦೦೫ರ ಮೇ, ೪ನೇ ತೇದಿಯಂದು ನಾನು ನನ್ನ ಆತ್ಮೀಯ ಮಿತ್ರನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಬರೆದದ್ದು:

Nothing on earth is as divine and soothing as a Dhrupad rendition. This is specially true when someone from the Dagar family does it with utmost efficacy. I am thoroughly grateful!
I strongly recommend Dhrupad to you. It is the purest form of music.

ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಮತ್ತೆಲ್ಲೋ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದೆ:

I am convinced that Dhrupad is the closest that man can ever reach in the quest to reality (or divinty or the ultimate truth or the transcendental or whatever you call it). I had told this before. And I am telling this again. Khayal, although great, shares a distant second place with literature and others.

***

ಒಂದೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರಾಮ್ ಗುಹಾ ’ದ ಹಿಂದು’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲೇಖನ ಬರೆದಿದ್ದರು. ಅದರ ಹೆಸರು ’ದ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್’. ರಾಮ್ ಗುಹಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಗೆ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಯೂ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಲೇಖನದ ಕೊಂಡಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದ ಮಾತುಗಳು. ಆ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ರಾಮ್ ಗುಹಾ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಅಮಿತಾವ್ ಘೋಷ್‍ರನ್ನೂ ಉದ್ದರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಘೋಷ್ ಪ್ರಕಾರ – “classical musicians are the only people in India who strive for perfection, and achieve it.” ಈ ಮಾತು ಸತ್ಯವೆಂದು ತೋಚಲು ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ — ಕಳಪೆ ಕೂಡ — ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹೆಚ್ಚು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದೊಂದೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ! ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ mediocrityಗೆ ಜಾಗವೇ ಇಲ್ಲ. ಶುದ್ಧತೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ, ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ, ಇಂಥ ಶಬ್ದಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ.

ದೈವತ್ವದ ಸ್ವರೂಪ ಏನೇ ಇರಲಿ, ಹೇಗೇ ಇರಲಿ. ಅದಕ್ಕೆ ಲಗ್ಗೆ ಇಡುವವರಲ್ಲಿ, ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪ ತಲುಪುವವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು. ಅದರಲ್ಲೂ ಧ್ರುಪದೀಯರು! ಧ್ರುಪದದ ಪರಿಚಯ ನನಗಾದದ್ದು ಬಹಳ ತಡವಾಗಿ; ಸುಮಾರು ೪-೫ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯಷ್ಟೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಪರಿಚಯವಾದ ತಕ್ಷಣವೇ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಾಯಿತು: ನನಗೆ ಬೇಕಾದದ್ದು ಇದೇ! ನಾನು ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಕೇಳಿದ್ದು ವಸೀಫುದ್ದೀನ್ ಡಾಗರರ ಅಹೀರ್ ಭೈರವ್. I was thoroughly smitten!

ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ದ ರೂಪ ಧ್ರುಪದ. ಅದಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಹಂಗಿಲ್ಲ. ಧ್ರುಪದೀಯರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ತರಹದ ಆತುರವಿಲ್ಲ. ಏನನ್ನೋ ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸುವ ಗೋಜಿಲ್ಲ. ಚಮತ್ಕಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರ ಮನದಣಿಸುವ ಬಯಕೆಯಿಲ್ಲ. ಅದು ಧ್ಯಾನವಿದ್ದಂತೆ, ತಪಸ್ಸಿದ್ದಂತೆ. ತನ್ನ ಪಾಡಿಗೆ, ತನ್ನದೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕಾದ್ದು. ನಿಧಾನವಾದ ದೀರ್ಘವಾದ ಆಲಾಪ. ಒಂದೊಂದೇ ಸ್ವರವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು, ಅಳೆದು, ತೂಗಿ, ಹಿಂಜಿ, ಆ ಸ್ವರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿಕೊಂಡು, ಅದು ಕೇಳುಗರೆದುರು ಪ್ರಕಟವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಧ್ರುಪದ ಕಲಾವಿದ ಪ್ರತಿ ಸ್ವರಕ್ಕೂ ಅದರ ಅನ್ಯೂನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ಮಾತು ಸಾಕು.

ನನ್ನದೊಂದು ಥಿಯರಿ ಇದೆ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದ ಬಹುತೇಕ ಧರ್ಮಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಹಿಷ್ಣುವೂ, ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಯುವ “ಪಿತೂರಿ” “ಅಪಚಾರ”ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮುಂಗೋಪಿಯೂ ಆಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು (ವಸ್ತುತ:, ಇವೆರಡೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದೇ ಆಗಿವೆ): (೧) ಬಹುದೇವತೆಗಳ ಆರಾಧನೆ (Polythiesm) (೨) ಸಗುಣ ಸಾಕಾರ ಮೂರ್ತ ದೈವತ್ವ (Personal God). ದೇವನೊಬ್ಬ ನಾಮ ಹಲವು, ಅಲ್ಲವೇ? ದೇವನೆಂಬುದೇ ನಿರ್ಗುಣ, ನಿರಾಕಾರವಲ್ಲವೇ? ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ವಾದಗಳು ಸಿಂಧುವೇ. ಆದರೆ ನನಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಒದಗುವ ದೇವರು; ಮೆಟಫಿಸಿಕಲ್ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳಲ್ಲ.

ನಮ್ಮದು ಬಹಳ ಹಳೆಯ ಹಾಗೂ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ದೇಶ. ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದು ಮೇಲ್ಮೆ ಗಳಿಸಿದ್ದುವು. ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಕಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದುವು. ಅತಿರೇಕವಲ್ಲದ ಹವಾಗುಣ, ಫಲವತ್ತಾದ ನೆಲ. ಬದುಕಲು ಕಷ್ಟವಲ್ಲದ ಜಾಗ. ಜಗತ್ತಿನ ಬಹುತೇಕ ಭೂಭಾಗಳಿಗೆ ಇಂಥ ಲಕ್ಶುರಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರಪ್ (Western Europe). ವರ್ಷಕ್ಕಾರು ತಿಂಗಳು ನೆಲವೆಂಬೋ ನೆಲ ಹಿಮಾಚ್ಚಾದಿತಗೊಂಡು ಏನನ್ನೂ ಬೆಳೆಯುವ ಹಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೊರೆಯುವ ಚಳಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವ ಹಿಡಿಯುವುದೇ ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಜನರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿ ಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೆಣೆಸಬೇಕಿತ್ತು. ಬದುಕಬೇಕಿದ್ದಲ್ಲಿ ಶಕ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪಳಗಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರಪ್‍ನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ನಮ್ಮಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಬೇರೆ ಇದ್ದುವು. ಅವು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು. ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಬದುಕುವುದು ತೊಂದರೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಬಹುಬೇಗ ’ಸಮಾಜ’ ಎನ್ನುವುದು ಬಹಳ ಸಂಕೀರ್ಣ ಅಸ್ತಿತ್ವವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ತೂಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಾಗಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನೋಧರ್ಮ ’ಸಮಸ್ಯೆಯ ನಿವಾರಣೆ’ಯದಾಗಿತ್ತು, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನೋಧರ್ಮ ’ಸ್ವಯಂದರ್ಶನ’ದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರಪ್‍ನ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ’ಯಾಕೆ’ ’ಎಂತು’ ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆ ನಡೆಸುತ್ತ ಕೂಡುವ ಅನುಕೂಲಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಜೀವ ಹಿಡಿಯಬೇಕಿತ್ತು. ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ’ಹೇಗೆ’ ಎಂಬುವಾಗಿದ್ದುವು. ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಭಾರತೀಯ ತಾತ್ವಿಕತೆ ಮೇಲ್ಮೆ ಗಳಿಸಿ, ಇಂದಿಗೂ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುಳಿದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ.

ನಮ್ಮಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಭಿನ್ನತೆಗಳಿಗೂ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾದುದರಂತೆ ದೇವರು ಎಂಬ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಅಗಣಿತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ನಮೂನೆಯ ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ಮಂದಿಯಿರುವ ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ, ಒಂದಷ್ಟು ಕೋಟಿ ದೇವರುಗಳಿರುವುದು ಅಸಹಜವಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ದೇವರುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ದೇವ-ದೇವತೆಗೂ ಅದರದೇ ಅನನ್ಯ ರೂಪ, ಗುಣವಿಶೇಷಣಗಳು, ಪುರಾಣ ಪುಣ್ಯಕತೆಗಳ ಸಮೇತ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ನಿರ್ಮಿಸುವ ತನಕ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಸಹಜವಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇವರ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಪೈಪೋಟಿ ಹತ್ತಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ದೇವರು ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದೂ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ದೇವರಲ್ಲಿ ಲೋಪದೋಷಗಳಿವೆಯೆಂದೂ ಕತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾರಿದರು. ಹಾಗೆಂದು ಬೇರೆ ದೇವರುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಗೌರವವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ದೇವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತಿ, ಪ್ರೀತಿ ಇದ್ದುವು. ಕೆಲವರಂತೂ ಅಗದೀ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ತಾರತಮ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಭೀಮಸೇನ ಜೋಶಿ, “ಕೈಲಾಸವಾಸ ಗೌರೀಶ ಈಶ…,” ಎಂದು ಹಾಡುವುದನ್ನು ಕೇಳಿ ಶೈವರೇನಾದರೂ ಆನಂದತುಂದಿಲರಾದರೋ, ಮುಂದಿನ ಸಾಲು ಅವರನ್ನು ಜರ್ರೆಂದು ಕೆಳಗಿಳಿಸುತ್ತದೆ, “ತೈಲಧಾರೆಯಂತೆ ಮನಸು ಕೊಡು ಹರಿಯಲ್ಲಿ, ಶಂಭೋ!” ಶಿವನನ್ನು ಬೇಡುವುದು ಏನೆಂದು? ನಿನ್ನದೇನೂ ಉಸಾಬರಿ ಅಂಥಾಪರಿ ನನಗ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲಪಾ, ಹರಿಯ ಕಡೆ ನನ್ನ ಮನಸು ಸಂಪೂರ್‍ಣವಾಗಿ ಇರುವಂತೆ ಮಾಡು!

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಭಯಭಕ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆಯೇ ಸಲಿಗೆಯೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಬಂತು. (ಕೆಲವು ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಲಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅವರನ್ನು ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆಗಳೆಂದು ಕರೆದರು; ಅವರ ತಂಟೆಗೆ ಹೋಗದಿರುವುದೇ ಕ್ಷೇಮ.) ದೇವರನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುವ ಹಾಡುಗಳು ಕತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆಯೇ, ದೇವರ ಬಗ್ಗೆ ಚಾಷ್ಟೀ ಮಾಡುವ ಹಾಡು ಕತೆಗಳೂ ಬೆಳೆದವು. ಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ ಮೊದಲಾದ ಸಣ್ಣಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹಾಸ್ಯಪಾತ್ರವೇ. ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕಾಕಾ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ವೆಂಕಟೇಶ ಪಾರಿಜಾತದಲ್ಲಂತೂ ಅಗದೀ ರಂಜನೀಯ ಪ್ರಸಂಗಗಳು; ಪರಸ್ಪರ ಹೀಯಾಳಿಕೆಗಳು, ಹಾಸ್ಯ, ವೆಂಕಟೇಶನ ಪರದಾಟ, ಇತ್ಯಾದಿ. ಇನ್ನು ಗಣಪಣ್ಣನಂತೂ ಹಾಸ್ಯವೇ ಮೈವೆತ್ತಂಥ ದೇವರು. ಅವನ ರೂಪವೇ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ. ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ಬಿಡದೆ ಗಣೇಶ ಚೌತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ಟಿ.ಸಿ. ಬಸ್ಸಿನ ಡ್ರೈವರ ಗಣಪತಿ; ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರು ಹೊಡೆಯುವ ಗಣಪತಿ; ನಾನಾ ಭಂಗಿಗಳ ಗಣಪತಿ. ಛೇ! ಛೇ! ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆಟಿಕೆಯ ವಸ್ತುವಿದ್ದಂತೆ.

ಅದೆಷ್ಟು ದೇವರ ಗರ್ವಭಂಗದ ಕತೆಗಳನ್ನು ನೀವು ಕೇಳಿಲ್ಲ? ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಋಷಿಗಳು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೋಚಿದ ದೇವರಿಗೆ ಶಾಪ ಕೊಡಲು ಸಾಧ್ಯ. ಮತ್ತೆ ದೈವತ್ವವೇನು ಸದಾಕಾಲ ಉದಾತ್ತವಾದುದೇ? ಇಲ್ಲ. ಅಸುರರನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆಗಳಿಗಿಲ್ಲ. ನಾನಾ ನಮೂನೆಯ ಮೋಸದಾಟಗಳಿಂದ ಅಸುರರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ವಿಷ್ಣು ಒಬ್ಬ cross-dresser! ಇನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಇಂದ್ರನ ಬಣ್ಣನೆಯನ್ನಂತೂ ಕೇಳಲೇ ಬೇಡಿರಿ. ಮಹಾ ಲೋಲುಪ. ಯಾವಾಗ ಯಾವ ಋಷಿಯ ಪತ್ನಿಯ ಹಿಂದೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಇದೆಲ್ಲದರ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ, ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಮನುಷ್ಯನಿಗೂ ದೊಡ್ಡ ಬಿರುಕು ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ರೂಪ, ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬೇಕಾದಾಗ ಸಲಿಗೆಯಿಂದ ಕರೆಯುವ, ಬೇಡಾದಾಗ ಬಾಯಿಗೆ ಬಂದಂತೆ ಬೈಯುವ ಪ್ರೀತಿ, ಆತ್ಮೀಯತೆಗಳಿವೆ ಭಕ್ತರಿಗೆ. ಇದು ಒಂದೇ ದೇವತೆಯ ಆರಾಧನೆ (Monotheism) ಇರುವ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ನಿರಾಕಾರ ದೇವರಿರುವ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಹೀಗಾಗಿ ’ಲಕ್ಷ್ಮಿ ವೈನ್ಸ್’ಗಳೂ ’ಗಣೇಶ ಬೀಡಿ’ಗಳೂ ಅಸಹಜವೆನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳೂ, ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ ಸಿನೆಮಾಗಳೂ ಅತಿರೇಕವೆನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. Paranoia ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಹೆಚ್ಚು ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿ. ಸೂ:
(೧) ನಾನು ಧರ್ಮಗಳನ್ನೂ, ವೇದಾಂತ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನೂ ಓದಿಕೊಂಡವನಲ್ಲ. ನಾನು ಮೇಲೆ ಬರೆದದ್ದೆಲ್ಲ ಒಂದು ಅನ್ನಿಸಿಕೆ ಅಷ್ಟೆ.
(೨) ನನಗೆ ಧರ್ಮ, ದೇವರು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಆಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೇ ಅಷ್ಟೆ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಹೆಚ್ಚು ಸಹಿಷ್ಣು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಬಲಪಂಥೀಯನೆಂದೋ, ’ದೈವದೂಷಣೆ’ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಎಡಪಂಥೀಯನೆಂದೋ ಭಾವಿಸದೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ವಿನಂತಿ!

(ಬಹಳ ಮೊದಲಿಗೆ ಬರೆದದ್ದು.)

ಅದು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ ಪ್ರತಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ. ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನಿನಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಮಯ. ೬:೩೦. ೭:೧೫. ಅಥವಾ ೭:೪೫. ಎಲ್ಲಾ ಒಂದೇ. ಯಾವುದೇ ಫರಕಿಲ್ಲ. ವರ್ತಮಾನ ಪತ್ರಗಳು ನೇಪಾಳ, ಬಿಎಂಐಸಿ, ಪರಮಾಣು ಒಪ್ಪಂದ ಅಥವಾ ಫ಼ುಟ್‍ಬಾಲ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತವೆ. ಟಿವಿ ಹಳಸಿದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನೇ ಇನ್ನೂ ಮಾರುತ್ತಿದೆ. ನಿನ್ನ ಬಾಲ್ಕನಿಯಿಂದ ನಾಕೇ ಅಡಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಪಿಗೆ ಮರ. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೂವರಳಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಎಂದೂ ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಎಂದಿನಂತೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ರಸ್ತೆಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಮುದುಕಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅದು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಮುದುಕಿ ಎಂದಿನಂತೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು. ನೀಟಾದ ಸೀರೆ. ಹೂ ಮುಡಿದಿದ್ದಾಳೆ. ಆದರೆ ಕೆಳಗಿನ ಮನೆಯವರು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಹರಡಿದ ಕಸವನ್ನು ಬಳಿದು ತನ್ನ ಗಾಡಿಗೆ ಹಾಕಲು ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಅಮ್ಮ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ಮರುಕ ಪಡುತ್ತಾಳೆ. “ಎಲ್ಲ ಕಸವನ್ನು ಒಂದು ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಒಂದು ದಂಡೆಗೆ ಇಟ್ಟರೆ, ಪಾಪ ಆ ಮುದುಕಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ತೊಗೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ,” ಅಷ್ಟು ಮಾಡಲು ಏನು ಧಾಡಿಯೋ ಏನೋ? ಕಸ ಮುಸುರೆಯನ್ನು ಊರ ತುಂಬಾ ಎರಚಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ದಿನನಿತ್ಯದ ಗ್ರೌಂಡಿನ ದಿನನಿತ್ಯದ ಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅದರ ತೀವ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಯುವಕರು ನೆಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿಬ್ಬರಿಗೆ ಧೋನಿಯಂತೆ ಉದ್ದ ಕೂದಲಿದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಟಿ-ಶರ್ಟ್ ಬೂದಿ ಬಣ್ಣದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಪ್ಯಾಂಟಿನವ ಮೈ ಮಣಿಸುತ್ತಿದಾನೆ. ಮಧ್ಯವಯಸ್ಸಿನ ಪಂಜಾಬಿ ಮನುಷ್ಯ ಎಂದಿನಂತೆ ತನ್ನ ನಸುಗೆಂಪು ಪಟಕಾಗೆ ವಾಕ್ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ತಳಿಯ ನಾಯಿಗೆ ಕೂಡ. ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರನೇ ಇರುವ ಎತ್ತರದ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಸಾಫ಼್ಟ್ವೇರಳೇ ಇರುವ ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯ ಜೊತೆ ದಿನಾ ನಾಕಾರು ಸುತ್ತು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದವ, ಕೆಲವು ದಿನದಿಂದೀಚೆಗೆ ಒಬ್ಬನೇ ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಆರಾಮಿಲ್ಲವೋ ಹೇಗೆ? ಹತ್ತಿರದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ವೈನ್ಸ್‍ದ ರಾತ್ರಿಯ ವ್ಯವಹಾರದ ಉಪವಸ್ತುಗಳು ಆಕಾರರಹಿತವಾಗಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಉದುರಿವೆ, ಮುದುರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ, ಮತ್ತೆ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ.

ಕ್ಷಣಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಅದು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕಿರಿದಾದ ಅಡ್ಡರಸ್ತೆಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. (“streets that follow like a tedious argument of insidious intent”) ರಸ್ತೆಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ, ವೇಗ ನಿರೋಧಕಗಳ ಬಳಿ ವೇಗ ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ, ಗೇಟುಗಳನ್ನು ಕಳ್ಳತನದಿಂದ ತಳ್ಳಿ ಬೆಕ್ಕಿನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ ಒಳಹೊಕ್ಕು ಪ್ರತಿ ಮನೆ ಮನೆಗೂ ದಾಳಿಯಿಕ್ಕುತ್ತದೆ.

ಅದನ್ನು ಯಾವ ಹೆಸರಿನಿಂದಾದರೂ ಕರೆಯಿರಿ. ಗ್ಲಾನಿ, ಏಕಾಂಗಿತನ, ನಿರರ್ಥಕತೆ, ವಿಭ್ರಮೆ. ಅಥವಾ ಜ್ವಲಂತ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ.

ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದವರೆಲ್ಲರೂ ಜಾಡ್ಯ ಅಂಟುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಅದು ಆಗುತ್ತದೆ. ತಪ್ಪದೇ. ಅದಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ. ಅದು ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಆಚೆಯ ಮನೆಯಾತನನ್ನು ಅಂಟುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ. ನಕ್ಕೀ ತೆಲುಗನೇ ಇರಬೇಕು, ೪-೫ ಇನೀಶಿಯಲ್ಲುಗಳಿವೆ ಹೆಸರಿನ ಮೊದಲು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ’ಎಚ್’, ಆಮೇಲೆ ಕನಿಷ್ಠ ೩ ’ಎಸ್’ಗಳು. ಆ ಹೆಸರಿನಿಂದಾಗಿಯೇ ಅವನು ಹಿಸ್s ಎಂದು ಬುಸುಗುಡುತ್ತಿರಬೇಕು, ದಿನಾಲೂ.

ಆದರೂ, ಆದರೂ ಯಾರಿಗೂ ಇದರ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ! ಆ ಪಂಜಾಬಿಯ ನಸುಗೆಂಪು ಪಟಕಾಗೆ ತಾನೆಷ್ಟು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಎಂದು ಗೊತ್ತೆ? ಅಥವಾ ಆ ಉದ್ದ ಕೂದಲಿನ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರಿಗೆ? ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗಾದರೂ ನಾವೆಲ್ಲ ಈ ಅಪರಾಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗೀದಾರರು ಎಂದು ಗೊತ್ತಿದೆಯೇ? ಯಾರಿಗೂ ಇದರ ಅರಿವಿದ್ದಂತಿಲ್ಲ: ಬೇಟೆಯಾಡುವವರಿಗೂ, ಮತ್ತವರ ಶಿಕಾರಿಗೂ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಆನುಷಂಗಿಕವಾಗಿ ಬೇಟೆಗಾರ ಹಾಗೂ ಶಿಕಾರಿ ಎರಡೂ ಪಾತ್ರವನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ಒಬ್ಬರಿಗೂ ವಿಷಾದವೂ ಇಲ್ಲ ಆತ್ಮ ಮರುಕವೂ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲವೂ ಎಷ್ಟೊಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ! ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಲೇಬೇಕು! ಆದರೂ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನಾನೊಬ್ಬನೇ ಕುದಿಯುತ್ತೇನೆ; ಕೇವಲ ನನಗೊಬ್ಬನಿಗೇ ಗೊತ್ತಿದೆ, ಇದರ ಮೂಲ ಕಾರಣ ನಾನೇ! ನನಗೊಬ್ಬನಿಗೇ ಗೊತ್ತಿದೆ, ನಾನು ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಶುರು ಮಾಡಿದವನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಈ ಕಾರ್ಯಕಾರಣ ಸರಪಳಿಯ ಮೊತ್ತಮೊದಲಲ್ಲಿರುತ್ತೇನೆ!